به انواع گناهان در ميان مردم سخت رسوا شده است و به او مىگوئيم آيا اين رسوايى بهتر است يا افتخار و آبرومندى ؟ و اما « زقوم » به گفته اهل لغت اسم گياهى است تلخ و بد بو و بد طعم ( 1 ) . و به گفته بعضى از مفسران اسم گياهى است كه داراى برگهاى كوچك و تلخ و بد بو است و در سرزمين « تهامه » مىرويد و مشركان با آن آشنا بودند ( 2 ) . و در تفسير « روح المعانى » اضافه مىكند اين گياه شيره اى دارد كه وقتى به بدن انسان مىرسد ورم مىكند ( 3 ) . « راغب » در « مفردات » مىگويد : زقوم هر نوع غذاى تنفرآميز دوزخيان است . « لسان العرب » مىگويد : اين ماده در اصل به معنى بلعيدن آمده است . سپس مىافزايد هنگامى كه آيه « زقوم » نازل شد ابو جهل گفت : چنين درختى در سرزمين ما نمىرويد ، چه كسى از شما معنى زقوم را مىداند ؟ در آنجا مردى بود از آفريقا گفت زقوم به لغت افريقائيان به معنى « كره و خرما » است ! ابو جهل به عنوان سخريه صدا زد كنيز ! مقدارى خرما و كره بياور تا زقوم كنيم ! آنها مىخوردند و مسخره مىكردند و مىگفتند محمد ص در آخرت ما را به اينها مىترساند ! قرآن نازل شد و پاسخ دندانشكنى به آنها داد كه در آيات بعد مىخوانيم . به هر حال واژه « شجرة » هميشه به معنى « درخت » نيست گاه به معنى گياه نيز مىآيد ، و قرائن نشان مىدهد كه منظور از آن در اينجا « گياه » است .

--> ( 1 ) مجمع البحرين ماده « زقم » . ( 2 ) تفسير روح البيان جلد 7 صفحه 464 . ( 3 ) روح المعانى جلد 23 صفحه 85 .